نواحی رویشی ایران-بخش اول(قابل توجه دانشجویانی که درس شناسایی گیاهان مرتعی دارند)
سرزمين ايران از نظر عوارض طبيعي ،اقليم وپوشش گياهي بسيار متغيّر ومتفاوت است بطوريكه از نظر ارتفاع از 24- تا 5671 + متر از سطح دريا واز نظر دما از 50+ تا 30- درجه سانتي گراد تغيير مي نمايد . به طور كلي بيش از 90 درصد كشور جزو اقاليم خشك ونيمه خشك است .به علّت وجود سلسله جبال البرز ودرياي خزر وجبال زاگرس ، دامنه هاي شمالي البرز ودامنه هاي غربي زاگرس از آب وهواي مرطوب تا نيمه مرطوب برخوردار است. ميانگين بارندگي كشورحدود240 ميليمتر در سال بوده كه از 56 ميليمتر در يزد تا1951 ميليمتر در بندر انزلي تغيير مينمايد .يكي از ويژگي هاي مناطق خشك ونيمه خشك تغييرات شديد بارندگي ساليانه است ومعمولا مقدار بارندگي ساليانه هر ناحيه باتغييرات آن نسبت عكس دارد و هر قدر بارندگي كمتر باشد تغييرات آن بيشتر خواهد بود.تفاوتهاي آب وهوائي منجر به تنوّع پوشش گياهي گرديده به طوريكه در ايران جوامع نباتي بيابانهاي كاملا خشك واستپ هاي علفي ، بوته اي و جنگلي يافت مي شوند. وجود حدود 8000گونه نباتي نشاندهنده تنوّع زيستگاهها واكوسيستمهاي مختلف طبيعي است . معذالك باستثناي نوار سبز شمال وجنگلهاي خشك غرب بخش وسيعي از كشور در برگيرنده دشتهاي بدون آب وعلف مي باشد. طبقه بندي اقاليم ايران به شرح زير مي باشد ،كه در هر اقليم رويشگاههاي متفاوتي وجود دارد.
1. ناحیه خزري(دارای سه اشکوب تحتانی، میانی و فوقانی)
2. ناحیه بلوچي
_ ناحيه بياباني ونيمه بياباني اقاليم حياتي ايران
_ ناحيه استپي
_ ناحيه نيمه استپي
_ جنگلهاي مناطق خشك
_ كوههاي مرتفع
1.منطقه خزري جنگلهاي مرطوب شمال ايران تحت عنوان مناطق هيركاني شامل دامنه هاي شمال البرز از سواحل خزر تا ارتفاع 2500 متري و از گليداغ در شمال غرب بجنورد تا جنگلهاي آستارا و ارسباران امتداد يافته است. اين جنگلها معادل 2 ميليون هكتار كه 2/1 درصد ايران را شامل مي گردد. آب وهوا ــ ميانگين بارندگي جنگلهاي مرطوب شمال بين 560 ميليمتر درگرگان تا 1951 ميليمتر در بندر انزلي تغيير مي نمايد . در شكل 2 ـ2 منحني هاي آمبروترميك شهرستانهاي آستارا، رامسر، بابل وگرگان نشان داده شده ومشاهده مي شود كه باستثناي منطقه گرگان، جنگلهاي مرطوب شمال تقريباً فاقد دوره خشكي هستند. بنابراين در اين حوزه رطوبت عامل محدود كننده اي به حساب نمي آيد. زمستانها در اين مناطق ملايم ومتوسط درجه حرارت در دي ماه 8 درجه سانتي گراد ودر تير ماه كمتر از 26 درجه سانتي گراد است. درجه ابري بودن هوا خيلي زياد و رطوبت نسبي معمولاً بيش از 80 درصد است . پوشش گياهي ــ منطقه هيركاني بر حسب ارتفاع به سه آشكوب جنگلي تقسيم بندي شده است. * اشكوب جنگلي تحتاني از كناره هاي درياي خزر تا ارتفاع 800 الي 1000 متر از سطح دريا قرار گرفته و داراي گونه هاي درختي مانند بلوط، بلند مازو، ممرز،آزاد، انجيلي،نمدار وانواع افرا مي باشد . در اراضي باطلاقي، توسكاي قشلاقي وييلاقي يافت مي شوند . ازبين رفتن جنگلها موجب ازدياد درختچه ها وبوته هائي مانند سياه تلو ، شمشاد، انار وحشي وتمشك ميگردد. بستر علفي زير آشكوب جنگلها به طور كلي فقير و درنقاطي كه شمشاد وجود دارد،تقريباً آشكوب علفي يافت نمي گردد ولي به جاي آن انواع سرخسها به وفور مشاهده ميشود. به جز نوار باريك ساحلي كه به وسيله گونه هاي يكساله پوشيده شده، عملاً چراگاههائي كه وسعت قابل توجهّي داشته باشند، وجود ندارد. گندميان يكساله بويژه انواع Oplismenus undulalifolios, Setaria فراوانتر از گونه هاي چند ساله اند. گندميان دائمي در اين آشكوب عبارتند از: انواع poa علف باغBrachipodium pinnatum, (Dactylis glomerata) Melica sp, Phleum boemeri, Andropogon ischaemum, Festuca ovina,Stipa sp گياهان علفي خانواده بقولات محدود به شبدرهاي Trifolium يكساله ودائمي و چند گونه از جنس اسپرس (Onobrichis ssp ) مي باشند . * آشكوب جنگلي مياني كه ارتفاع 800 تا 2000 متر را شامل مي گردد،داراي حداكثر نزولات آسماني است.درقسمتهاي خشك اين آشكوب، گونه درختي راش مشاهده مي شود ولي گونه چيره منطقه ممرز است.اين درختان اغلب با افرا پلت ، افرا شيردار ، نمدار، اوجا، زبان گنجشك، سرخدار ، بارانك همراه مي باشند . بعضي از گونه هاي آشكوب تحتاني مانند انجيلي،آزاد وخرمندي تا ارتفاع 1400 متر نفوذ نموده اند. جنگلي كه آشكوب درخت آن انبوه باشد ، از نظر رستنيهاي علفي همواره فقير خواهد بود ولي در قسمتهاي باز و آفتابگير ، گونه هاي زيادي از علفي هاي چند ساله چيره شده اند.از گندميان دائمي مي توان انواع Agropyron انواع Poa انواع Festuca علف باغ (Dactylis glomerata) Bromus inermis Brachipodium sylvatycum, Aristella bromoides و انواع Melica را نام برد. در اين آشكوب لگومهاي علفي عبارتند از : شبدر قرمزTrifolium pratense شبدر سفيد T.repens انواع اسپرس (Onobrichis ssp) و Coronilla ssp. * آشكوب فوقاني با ارتفاع 2000 تا 2700 متر ، داراي آب وهواي سرد و خشك مي باشد و نزولات آن بيشتر به صورت برف است. در اين آشكوب درختچه هائي از انواع ارس مانند Juniperus communis و مایمرز J.sabina زرشك، شيرخشت ، بارانك ، ارجنك (Rhammus sp.) گوجه(Prunus sp.) جايگزين توده هاي درختي شده اند. گندميان دائمي غالب عبارتند از: Festuea spp. , Bromus persicus و انواع Agropyron. لگومهاي خاردار بالشتي مانندcornata Onobrychis وAstragalus gossipinus سطح زمين را پوشانيده ودر لابه لاي آنها انواع گندميان نيز مشاهده مي شوند.